Historia kościoła i parafii

    Zakładka ta zawiera artykuły związane z dziejami kościoła i parafii św. Jana Chrzciciela, a także miasta Włocławek. Obecnie znajdują się następujące opracowania:

I. Zarys dziejów kościoła i parafii św. Jana Chrzciciela

II. Obrona Włocławka w roku 1920

III. Uroczystości religijno-patriotyczne we Włocławku w dniu 15.08.1921

IV. Ks. Bolesław Cieślak

  

I. Zarys dziejów kościoła i parafii św. Jana Chrzciciela

Wiadomości ogólne:

    Na początek podamy kilka informacji ogólnych, które trzeba sobie uświadomić, aby zrozumieć rolę i znaczenie interesującego nas kościoła. Dotyczą one samego chrześcijaństwa, działania Kościoła, jak i funkcjonowania miasta.

Fara we Włocławku, kościół św. Jana Chrzciciela

    Otóż do Włocławka chrześcijaństwo dotarło wkrótce po przyjęciu chrztu przez księcia Polan - Mieszka - w roku 966. Wkrótce też miejsce to stało się jednym z ważniejszych grodów na północno- wschodniej granicy księstwa, a jednocześnie ważnym ośrodkiem handlowym, ze względu na znajdującą się tu przeprawę przez Wisłę. To spowodowało, że najprawdopodobniej już w X wieku byli tu duchowni prowadzący działalność misyjną. I zapewne, już wtedy, była tu świątynia w której oddawano cześć Bogu.

Z czasem, gdy chrześcijaństwo miało już wystarczające oparcie w grodach, podjęto dalszą działalność misyjną - już poza grodami książęcymi. I tak, we Włocławku taka działalność podejmują benedyktyni z klasztoru w Mogilnie. Przez dwa wieki oni prowadzą prace duszpasterską przy grodzie i w otaczających go wioskach. Działalność tę prowadzili w latach od 1065 do 1315. Data końcowa, to rok zawarcia układu biskupa Gerwarda z klasztorem w Mogilnie, który przejmuje prawa klasztoru mogileńskiego.

    Kolejnym elementem na który należy zwrócić uwagę, to kwestia istnienia diecezji we Włocławku. Różne tradycje rozmaicie określają czas jej powstania. Współcześnie jako czas jej powstania przyjmuje się okres pobytu legata papieskiego Idziego z Tuskulum, czyli lata 1 123-1125. Niewątpliwie powstanie diecezji wymagało pojawienia się kościoła biskupiego, czyli katedry i jeden z istniejących wtedy kościołów podniesiono do tej godności. Przy katedrze znajdowała się kapituła katedralna, której członkowie prałaci i kanonicy, sprawowali całodobową posługę liturgiczną. Sami nie mogąc podołać wszystkim obowiązkom, mieli swoich zastępców, czyli wikariuszy katedralnych.

    Innym elementem na który należy zwrócić uwagę to kwestia lokacji miasta, która miała miejsce w roku 1255. Warto również zaznaczyć, że po zniszczeniu miasta przez Krzyżaków w latach 1329-32, nastąpiła powtórna lokacja w roku 1339. Wydarzenie to jest ważne ze względu na fakt, że wprowadzało zasady prawno-ekonomiczne, które będą w mieście funkcjonowały przez długie wieki. Lokacja uświadamiała mieszkańcom danego miejsca, że stają się miastem - wspólnotą chrześcijańską, kierująca się prawem wynikającym z nauki Jezusa Chrystusa.

    Dlatego też jednym z elementów lokacji było wystawienie świątyni zwanej świątynią farną lub miejską. Ponadto określono układ urbanistyczny miasta wytyczając rynek i odchodzące od niego ulice. Następnie wskazano zasady ekonomiczne funkcjonowania wspólnoty. Pojawiał się też zasadźca, który miał lokować miasto i być przedstawicielem właściciela ziemi wobec jego mieszkańców. Na podstawie przywileju lokacyjnego bi9fcup włocławski otrzymuje prawo lokowania i w konsekwencji staje się właścicielem miasta. A przedstawiciel książęcy przenosi swoja siedzibę do Brześcia Kujawskiego.

Kościół św. Jana Chrzciciela

    Nie wiemy, kiedy powstała w tym miejscu pierwsza świątynia. Na pewno jednak, jeżeli nie było tu jej wcześniej, to powstała w czasie lokacji miasta, czyli w połowie XIII wieku. Nie znany jednak, ani jej wyglądu, ani wyposażenia, choć wiemy, że została wybudowana na niewielkim wzniesieniu nad brzegiem Wisły. Dopiero na przełomie XV i XVI wieku rozpoczęto budowę świątyni obecnej, na miejscu wcześniej istniejącej. Powstała z cegły w stylu gotyckim. A około roku 1538 świątynia była już na tyle ukształtowana, że została konsekrowana, czyli przeznaczona do użytku liturgicznego.

    Poświęcona budowla była nieco mniejsza. Z czasem została powiększona przez wydłużenie nawy głównej. Zarówno od strony wejścia, gdyż w roku 1580 powstała wieża i znajdująca się pod nią kruchta, jak i od strony prezbiterium - które powstało w roku 1622. Do świątyni dobudowano też dwie kaplice po obu jej stronach. Pierwszą z nich - północna - powstała w roku 1565. Druga fundowana przez archidiakona włocławskiego Sebastiana Grotkowskiego, wybudowano w roku 1635. W roku 1780 powstała mała wieżyczka na środku dachu świątyni, a wieża otrzymała dzisiejszy wygląd.

    Świątynia była też wielokrotnie zalewana wodami Wisły, dla zapobieżenia na przyszłość takiej sytuacji w pierwszej połowie wieku XIX powstały nadbrzeżne bulwary, które odsunęły nieco świątynię od brzegu rzeki. 

 

Parafia farna

    Kościół wokół którego koncentrowało się życie religijne, otrzymał wezwanie św. Jana Chrzciciela. Jak to już wcześniej zauważono, w okresie lokowania miasta, działalność duszpasterska prowadzili w mieście i okolicy benedyktyni. Zapewne, początkowo to oni sami prowadzili parafię, a później, gdy księża diecezjalni podjęli pracę, mnisi posiadali tylko prawo patronatu nad tym kościołem. Na pewnym etapie, zapewne biskupi włocławscy, nie najlepiej patrzyli na fakt, że w ich biskupim mieście, nie mają wpływu na obsadę kościoła parafialnego i oni też zawarli układ z benedyktynami, na mocy której przejęli prawo obsadzania parafii.

    Nie wiadomo, kiedy dokładnie przekazano opiekę nad parafią kolegium wikariuszy katedralnych, niewątpliwie jednak w roku 1461 sprawowali już posługę duszpasterską. Co zostało potwierdzone przez papieża Innocentego VIII w roku 1490. Początkowo, co roku kolejny z nich, sprawował urząd proboszcza. Ponieważ jednak taka forma pracy, nie przynosiła dobrych rezultatów, dlatego też od roku 1593, decyzją biskupa Hieronima Rozrażewskiego, proboszcz był mianowany już na stałe. Natomiast wspólnota wikariuszy katedralnych - kolegialnie - miała prawo prezentacji na ten urząd swojego kandydata. Taki stan rzeczy przetrwał do roku 1818, gdy na skutek ustaleń Kongresu Wiedeńskiego, upadło wiele dotychczasowych instytucji w Kościele.

    Lokacja miast i nazwanie świątyni farą, określało granice parafii. Miał to być kościół w którym z posługi duszpasterskiej, będą korzystali przede wszystkim mieszkańcy miasta Włocławka i przyległych wiosek. Tu więc mieli przyjmować poszczególne sakramenty, słuchać słowa Bożego i pogłębiać swoje życie religijne, funkcjonując w ramach bractw i cechów. Obecny wygląd świątyni

Obecny wystrój świątyni

    Pielgrzym lub turysta przybywający obecnie do świątyni, chciałby zapewne dowiedzieć się, nieco o dzisiejszym jej wyglądzie. Wyposażenie wnętrza obecnie jest w zasadzie barokowe. Polichromia nawy głównej i przedsionka powstała w roku 1951, wykonana przez Helenę i Lecha Grześkiewiczów. Natomiast w latach 1976-78 zostało przebudowane prezbiterium i ci sami artyści, w latach osiemdziesiątych odnowili polichromię. Treścią malowideł są przede wszystkim sceny biblijne.

    Wnętrze świątyni nakryte jest sklepieniem sieciowym, o bogatym rysunku zbliżonym do gwiaździstego w nawie, analogiczne z kolistym otokiem nad organami, a w apsydzie sklepienie hemisferyczne z lunetami, w zakrystii kolebkowo-krzyżowe.

    Centrum kościoła jest zawsze wielki ołtarz. Pierwotnie w nim znajdowały się dwa obrazy św. Jana Chrzciciela. Pierwszy przedstawiający go w czasie chrzest Pana Jezusa w Jordanie i drugi ukazujący jego ścięcie. Sam ołtarz powstał w pierwszej połowie XVIII wieku, został usytuowany na wschodniej ścianie /orientowany/. Wykonany w stylu późnobarokowym z pilastrami i parami kolumn. U góry zwieńczony glorią w której znajduje się postać Boga Ojca. Na bokach znajduje się podwieszona kotara wraz z figurami czterech aniołów. W centrum ołtarza, obecnie znajduje się - obraz Matki Bożej Częstochowskiej w srebrnej sukience - pędzla Bolesława Rutkowskiego. Na zasuwie zaś znajduje się współczesny obraz pędzla Romana Galińskiego, przedstawiający św. Jana Chrzciciela patrona parafii. Warto jednak zwrócić uwagę, że obraz Matki Bożej znalazł się w głównym w dniu 15 sierpnia 1921 roku. Było to wotum mieszkańców miasta za ocalenie Włocławka od najazdu bolszewickiego w roku 1920. Na ołtarzu znajduje się tabernakulum w którym przechowuje się Najświętszy Sakrament. Prezbiterium uzupełnia ołtarz soborowy /twarzą do wiernych/, ambonka do głoszenia słowa Bożego i miejsce przewodniczenia. Ponadto znajduje się tu barokowa chrzcielnica z 2 połowy XVII wieku. Polichromia na suficie absydy przedstawia „Ukoronowanie Najświętszej Marii Panny". Na północnej ścianie, między prezbiterium, a ołtarzem bocznym, umieszczono rokokową ambonę z 3 ćwierci XVIII w., zwieńczona bogato ozdobionym baldachimem.

Obok ambony - ołtarz boczny w którym na centralnym miejscu znajduje się obraz z końca XVIII w., przedstawiający „Zdjęcie z Pana Jezusa z Krzyża", a nad nim obraz św. Barbary prawdopodobnie fundowany w roku 1760. 

    Obok, północna kaplica, przez wieki różnie nazywana. Najpierw była to kaplica Jedenastu Tysięcy Dziewic, później Pięciu Ran Pana Jezusa, a obecnie św. Zyty. Określenia pochodziły od nazwy ołtarza, który się w niej znajdował. Jej fundatorem był ks. Bartłomiej Wisikicki, psałterzysta katedralny. Wielkim jej dobrodziejem był Wojciech Katenberg zwany Kokoszką, burmistrz Włocławka, który w 1565 zapisał znaczne fundusze na utrzymanie kapelana przy tej kaplicy. Jej budowniczym był Jan Baptysta Wenecjanin, a poświęcona została w 1565 przez sufragana włocławskiego bp Adama Miarkowskiego. W tej kaplicy gromadziło się bractwo filadelficzne, erygowane przez papieża Benedykta XIV w 1741, staraniem kanonika Kaspra Sokołowskiego.

    Obecnie w centrum kaplicy znajduje się obraz św. Zyty. Na ścianie, odkryto fragmenty pierwotnej polichromii.

    Przechodząc na stronę przeciwną, wchodzimy do kaplicy południowej. Pierwotnie istniała pod wezwaniem Aniołów Stróżów, później poświecono ją Matce Bożej. Powstała z fundacji archidiakona kapituły włocławskiej Sebastiana Grotkowskiego. Kaplica najpierw opiekował się cech krawców, a gdy w 1650 erygowano bractwo Aniołów Stróżów, opiekowało się nią i to bractwo. Pierwotnie był w kaplicy również ołtarz poświęcony św. Barbarze i św. Klemensowi. Ołtarz ten powstał z fundacji mieszczanina Tomasza Wołka w roku 1653. Opiekował się nim cech rybaków.

Obecnie jedyny ołtarz w tej kaplicy poświęcony jest Najświętszej Marii Pannie. W centrum obraz „Wniebowzięcia NMP" w srebrnej sukience. W kaplicy znajdują się też współczesne obrazy: „Matki Bożej Szkaplerznej" pędzla Jana Stępnia, a ponadto „Jezusa Miłosiernego" i błogosławionego biskupa Michała Kozala - patrona miasta.

Obok ołtarz św. Mikołaja, z obrazem tegoż świętego ze srebrną sukienką w centrum. Poświęcony przez bp Hieronima Rozdrażewskiego.

    Wracając do wyjścia, warto sobie uświadomić, że sama wieża wraz z kruchta pod nią istniejącą, powstała około roku 1580, przebudowana i podwyższona w 1768 przez ks. Wojciecha Wierszuckiego, wtedy też otrzymała obecny barokowy hełm. Otoczenie świątyni

    Pierwotnie jak zauważono, świątynia od północy znajdowała się na nabrzeżu wiślanym, a od południa otoczona była cmentarzem grzebalnym.

    Dziś wychodząc na zewnątrz świątyni, warto zauważyć od strony północnej, tablicę upamiętniająca Tadeusza Kościuszkę. Natomiast na absydzie znajdują się cegły w wyrytymi datami wskazującymi lata w których stan Wisły powodował zatopienie świątyni. Obok figura św. Józefa patrona Kościoła Powszechnego i Diecezji Włocławskiej.

    Przed południową ściana prezbiterium znajduje się figura Matki Bożej ufundowana po drugiej wojnie światowej, jako podziękowanie włocławian za przetrwanie drugiej wojny światowej. Na nim inskrypcja „Matce Najmilszej wdzięczni Włocławianie". Rzeźba wykonana w piaskowcu, dłuta Karola Hukana.

    Na południowej ścianie, kaplicy Matki Bożej, w zamurowanym oknie umieszczono mozaikę przedstawiającą Matkę Bożą Częstochowska, jest to stylizacja wykonana przez Lecha i Piotra Grześkiewiczów na wzór mozaiki raweńskiej.

Podsumowanie

    Świątynia w roku 2038 będzie obchodziła wielki jubileusz 500-lecie konsekracji. Od wielu lat podejmowane są już starania oto, aby kościół został odrestaurowany i jak najlepiej prezentował się w roku jubileuszowym. Sama parafia, nie jest wstanie unieść ciężaru który jest z tymi pracami związany. Dlatego też zwracamy się do wszystkich, którym na sercu leży piękno tej świątyni, aby wsparli prace renowacyjne i pomogli w przeprowadzeniu potrzebnych remontów. Za wszystkich złożone ofiary dziękujemy, a naszych dobrodziejów polecamy Bogu w modlitwach.

II. Obrona Włocławka w roku 1920

    Wojna polsko-bolszewicka. Niewiele czasu minęło od dnia 11.11.1918, gdy na mapie Europy pojawiła się Polska, a już trzeba było podejmować salkę o utrwalenie i obronę jej granic. Pierwsze starcia z Armia Czerwona miały miejsce już w grudniu 1918. Na wiosnę 1919 (kwiecień-czerwiec) Polska podjęła ofensywę na wschodzie docierając do Zbrucza. Przypomnijmy bowiem, że Józef Piłsudski myślał o swoistej federacji państw środkowej i wschodniej Europy. W ramach tych działań, w dniu 212 kwietnia 1920, podpisał umowę sojusznicza z ukraińskim atamanem Semenem Pertula. Dalsze działania doprowadziły do zajęcia Kijowa, przez oddziały polskie w dniu 7.05.1920. Niestety radość zwycięstwa była krótkotrwała, gdyż w drugiej połowie maja wojska bolszewickie rozpoczęły kontrofensywę. Wojska Armii Czerwonej ruszyły przez Bramę Smoleńska. Frontem zachodnim Michaił Tuchaczewski, niemniej znanym dowódcą był Siemion Budionny. Na wieść o zbliżającym się wrogu w Polsce powstała panika.

    Przygotowania do obrony. Środowiska endeckie podjęły działania w wyniku których w dniu 27.05.1920 w Warszawie utworzono Ligę Antybolszewicka, której oddział powstał również we Włocławku. W jej ramach organizowano odczyty i wiece, celem których było uświadomienie, czym w istocie jest komunizm w bolszewickim wydaniu. Na mocy uchwały sejmowej z 1.07.1920 powołano Radę Obrony Państwa, której komitet powstał również we Włocławku. Choć same przygotowania do obrony szły opieszale. Na apel odpowiedział Inspektor Okręgu Kujawskiego ZHP Zygmunt Błędowski, który w dniu 13.07.1920 wydał rozkaz ogłaszający mobilizację dla harcerzy do Armii Ochotniczej. Dnia 20.07.1920, po Mszy św. odprawionej przez ks. Józefa Kruszyńskiego, ponad 200 harcerzy wyruszyło na wojnę, część z nich ruszyła do obozu ćwiczebnego pod Warszawę, część pomagała na miejscu, zasilając jednostki wojskowe i podejmując działania przy budowie umocnień.

    Obrona Włocławka. W dniu 11.08.1920 pułkownik Wojciech Józef Tomczyński wydał "rozkaz nr 1" dzieląc linię obrony miasta na dwa odcinki: wschodni i zachodni. Natomiast dowódca 3 Korpusu Kawalerii Armii Czerwonej Gaj-Chan, wydał rozkaz podległej sobie jednostce, aby przekroczyła Wisłę i zniszczyła linię kolejowa Warszawa-Gdańsk. Bolszewicy, wykonując ten rozkaz, w dniu 13.08.1920 w godzinach wieczornych zajęli Lipno i ruszyły w stronę Bobrownik. Dowódca 15 dywizji kawalerii miał o świcie 14.08. opanować przeprawę we Włocławku, zająć miasto i utrzymać je do nadciągnięcia piechoty 4 armii.

    W samym Włocławku, gdy w dniu 14.08.1920 na północnych przedmieściach, pojawili sie bolszewicy, zaskoczenie było duże. Miasto nie było przygotowane do obrony. Fortyfikacje na prawym brzegu rzeki niedokończone i wykonane wadliwie. Jedynie wykonano umocnienia przy wylocie mostu. Brakowało także żołnierzy do obrony, bowiem w dniu natarcia miasto broniło 1925 ochotników, w większości nie umiejących się obchodzić z bronią. W dniu 15 sierpnia, ogłoszono stan oblężenia, choć agresor nie atakował miasta, tylko zajął się zapoznaniem z terenem.

    Gwałtowny szturm przypuściły wojska bolszewickie w dniu 16.08.1920. Po krótkotrwałych walkach około 12.00 opanowały wylot z miasta. Zebrani pospiesznie obrońcy, dali jednak odpór napastnikom. A podpalenie jednego z przęseł mostu skutecznie zablokowało atak. Kolejny atak poprzedził zmasowany ostrzał artyleryjski miasta. Ponownie próbowano tego dnia sforsować miasto, rzucając znaczne oddziały wojska. Ostatecznie obrończy podpalili most blokując możliwość przejścia po nim agresorów. Nie mogąc zdobyć przeprawy zwiększono ostrzał miasta, który trwał do godziny 23.00. W jego rezultacie zniszczono: pałac biskupi, uszkodzono katedrę i kościół św. Jana, a także inne budowle. Następnego dnia tj. 17.08.1920, rozpoczęto ostrzał miasta jeszcze przed świtem od godziny 2.00. Próbowano też, na tratwach zorganizować przeprawę przez Wisłę, ale i tego bolszewicy nie wykonali. Natomiast w obozie obrońców nastąpiło ożywienie, gdyż do miasta przybyły posiłki, w skład których wchodził między innymi pociąg pancerny.

    Kolejny dzień 18.08.1920 minął spokojnie, podobnie noc. Wzrastał zapał wśród obrońców, zaczęli też podejmować akcje zaczepne. W tym też dniu, dowodzący Armia Czerwona, na tym odcinku Gaj-Chan, otrzymał rozkaz wymarszu w stronę Płocka. W dniu 19.08.1920 bolszewicy ostrzelali most kolejowy na Zgłowiączce i pociąg pancerny, ale była to już ostatnia akcja napastników. Po tym ostrzale agresor wycofał się z okolic Włocławka. A jednostki Wojska Polskiego ruszyły w ślad za odchodzącą Armia Czerwona. 

    Swoistym zakończeniem oblężenia, było nabożeństwo dziękczynne w bazylice katedralnej, które odbyło się w dniu 21.08.1920. Na nabożeństwie obecne były władze miejskie i rzesza mieszkańców Włocławka. Natomiast w rok później, w dniu 15.08.1921 do kościoła św. Jana Chrzciciela wprowadzono w sposób uroczysty obraz Matki Bożej Częstochowskiej, jako wotum wdzięczności za ocalenie miasta przed nawała bolszewicka.

    Skutki obrony miasta. Najważniejszym było niedopuszczenie do oskrzydlenia Wojska Polskiego, co pozwoliło zatrzymać ofensywę wojsk radzieckich i rozpocząć kontrofensywę polska. Bitwa Warszawska odniosła wielki sukces, co było tak niespodziewane, że wydarzenie to nazwano "Cudem nad Wisła". Samo miasto Włocławek ucierpiało znacznej, ponieważ zniszczono most, a także cały szereg innych budowli.

    W czasie bitwy, w obronie miasta zginęło 45 żołnierzy, których ciała pochowano 22.08.1920 we wspólnej mogile na zawiślańskim wzgórzu. Rok później stanął na niej pomnik "Poległych Obrońców Wisły 1920". Poświecono go 1.10.1922. W roku 1940 pomnik zniszczył okupant niemiecki. Pomnik odbudowano w roku 1990.

III. Uroczystości religijno-patriotyczne we Włocławku w dniu 15.08.1921

(opracowano na podstawie Kroniki Diecezji Kujawsko-Kaliskiej, t.15:1921, s.250-255)

    W rok po zwycięstwie nad bolszewickim najeźdźca we Włocławku odbyły się całodniowe uroczystości dziękczynne. Składały się na nie cztery wydarzenia:

- Msza św. na Wiśle

- poświecenie odbudowanego mostu

- nabożeństwo na mogile poległych

- procesjonalne wprowadzenie do świątyni św. Jana Chrzciciela obrazu Matki Bożej Częstochowskiej, jako wotum wdzięczności za uratowanie miasta przed najazdem agresora. W uroczystościach brali udział mieszkańcy Włocławka i powiatów: włocławskiego, lipnowskiego i nieszawskiego. Obliczono, że w tych wydarzeniach brało udział około 20 tys. osób.

    Msza na Wiśle. Uroczystości religijno-patriotyczne rozpoczęła Msza św. o godzinie 10.00, która została odprawiona na małej mieliźnie wiślanej na przeciw kościoła św. Jana. Eucharystię odprawił proboszcz i dziekan ks. kan. Feliks Mikulski, a na bulwarach zgromadziły się rzesze wiernych.

    Poświęcenie mostu. Po zakończeniu nabożeństwa na Wiśle, uczestnicy zgromadzili się na odbudowanym moście, który na uroczystości poświecenia został odpowiednio przystrojony w girlandy słupy i latarnie. A na obu jego końcach zbudowano wspaniałe łuki ozdobione zielenią. Poświęcenia dokonał ks. kan. Gruchalski.

    Nabożeństwo przy mogile. Głównym wydarzeniem przed południem było nabożeństwo na mogile poległych. W miejscu przyszłego pomnika, wykonany był już fundament, przygotowano także do poświecenia kamień węgielny, który po poświeceniu miał być wmurowany. Na mogile wzniesiono też ołtarz.

    Pod wzgórzem szpetalskim zgromadził się liczący 700 żołnierzy oddział wojskowy wraz z konnica i artyleria. Wojsko ustawiło się  w półkole od strony szosy. Przybył także gen. Minkiewicz wraz z korpusem oficerskim. Po odebraniu raportu, oficerowie na czele ze swoim dowódca weszli na mogiłę i zajęli przygotowane miejsca. Przy dźwiękach orkiestry zaczęły napływać barwne kompanie wiernych, które pielgrzymowały pod kierunkiem swoich duszpasterzy z Lipna, Chełmicy, Ostrowitego i Szpetala. Przybyło tysiące ludzi, aby podziękować Panu Bogu za ubiegłoroczne zwycięstwo i ocalenie Polski a jednocześnie, aby oddać hołd tym, co polegli w liczbie 50, a których ciała pochowano we wspólnej mogile. Duchowieństwo wraz z asysta i chórem weszło na wzgórze, straż zajęła miejsce honorowe, a reszta kompanii zatrzymała się za kordonem wojska.

    Uroczystości rozpoczęło składanie wieńców. Pierwszy wieniec na mogile poległych złożyły sieroty kresowe, przebywające na wychowaniu w Brzeziu, które przybyły na pieszo ze swoimi przełożonymi. W tym czasie nadal przybywali pielgrzymi, między innymi zmierzali mieszkańcy Włocławka, szły kompanie z Brześcia, Boniewa, Modzerowa, Wieńca, Kruszyna, Kowala, Nieszawy. Wszystkie one ze swoimi duszpasterzami, a na czele każdej z nich maszerowały orkiestry strażackie. Obecna była straż pożarna z Włocławka z prezesem Grabczewskim i naczelnikiem Konwickim. Mogiłę poległych otoczyło mnóstwo sztandarów. Zjawiła się także komenda policji powiatowych z Włocławka i Lipna, która czuwała nad bezpieczeństwem obecnych. Na uroczystości w towarzystwie inż. Ślósarskiego przybył bp Wojciech Owczarek, który miał poświęcić kamień węgielny.

    Uroczysta sumę celebrował proboszcz szpetalski ks. Ignacy Charszewski. W czasie Mszy św. śpiewał chór kościelny na przemian z orkiestra wojskowa. Wojsko dwukrotnie sprezentowało broń: na Ewangelię i na Podniesienie. Podniosłe kazanie bogate w treści i pełne namaszczenia duchowego wygłosił ks. Bolesław Kocięcki proboszcz parafii Chełmica. Po Mszy św. ubrany w szaty pontyfikalne bp Owczarek zaintonował "Te Deum". 

    Po odśpiewaniu hymnu, prezes Komitetu Budowy Pomnika K. Ossowski odczytał tekst dokumentu, który  włożono do kamienia węgielnego: "W dniu 15 sierpnia, w uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, roku Pańskiego 1921, w pierwsza rocznicę chwalebnej obrony Wisły od najazdu bolszewickiego, w czwartym roku wskrzeszenia Polski, gdy rządy nad Państwem sprawował pierwszy Sejm Suwerenny ustawodawczy pod kierunkiem marszałka Wojciecha Trampczyńskiego, pierwszym Naczelnikiem Państwa był Józef Piłsudski, wojewoda warszawskim Sołtan, starosta włocławskim Olszewski, starosta lipnowskim Chrzastowski, prezydentem m. Włocławka Jan Roliński, dla uczczenia zasług bezimiennych bohaterów, którzy w mundurach żołnierzy i w szeregach ochotniczych od d.14 do 19 sierpnia roku Pańskiego 1920 na polach Górnoszpetalskich walczyli, polegli, a po odparciu hordy bolszewickiej przez wdzięcznych Włocławian i okoliczna ludność zebrani i we wspólnym grobie na tym wzgórzu, w liczbie pięćdziesięciu pochowani, miasto Włocławek i okolica w dniu dzisiejszym kamień węgielny kładzie i poświęca, aby pomnik wzniesiony przy grobie świadczył po wsze czasy o bohaterstwie synów naszej Ojczyzny i o wdzięcznych sercach tych, którym oni życie i wolność obronili. Włocławek-Górny Szpetal, d.16 VIII 1921"

    Po odczytaniu dokumentu Ksiądz Biskup odmówił najpierw modlitwę za zmarłych i dokonał poświęcenia kamienia węgielnego. W tym czasie  rozległa się trzykrotna salwa ku czci poległych bohaterów. Poruszyły się tłumy, a w wielu oczach ukazały się łzy, jako znak wielkiego wzruszenia.

    Uroczystości dopełniło wystąpienie Ossowskeigo, który zwrócił uwagę na wagę bohaterstwa obrońców, którzy w tym dniu, przy swoim grobie zgromadzili tysiące mieszkańców tego terenu. Natomiast ks. Józef Kruszyński w imieniu Komitetu Budowy podziękował wszystkim obecnym za uświetnienie swoja obecnością uroczystości.

    Wprowadzenie obrazu Matki Bożej Częstochowskiej. Po południu, o godzinie 17.00, dalsza część uroczystości rozpoczęła się na placu kolejowym. O wyznaczonej porze przybył bp Stanisław Zdzitowiecki wraz z biskupami sufraganami Władysławem Krynickim i Wojciechem Owczarkiem. Ponadto zebrała się cała kapituła i proboszczowie z okolicznych parafii: Duninowa, Wistki, Kruszyna, Boniewa, Modzerowa, Kłóbki, Brześcia, Dąbia, Lubania i Wieńca. Ulice zapełniły się tłumem wiernych, było także wojsko, straż ogniowa i policja pod osobistym nadzorem nadkomisarza Micińskiego i komisarza Siwonia.

    W tym dniu obraz z Częstochowy przywiozła specjalna delegacja i ustawiono go w mieszkaniu naczelnika stacji. Obraz Matki Bożej Częstochowskiej wykonany został przez malarza Rutkowskiego i ozdobiony wspaniałymi ramami okutymi w złocony brąz przez Paradowskiego.

    Obraz Czarnej Madonny niosła najpierw kapituła katedralna, a następnie wszystkie stany, stowarzyszenia i instytucje miejskie. Procesja ciągnęła się przez całe miasto, bo gdy czoło procesji dochodziło już do fary, to z placu kolejowego wychodzili jeszcze pątnicy.

    Na ulicach zbudowano kilka wspaniałych i efektownych bram, a na Starym Rynku podest na którym umieszczono ołtarz. Procesja przechodziła ulicami: Kościuszki, Nowym Rynkiem, 3-Maja, Starym Rynkiem i Świętego Jana. Pierwsza bramę na ul. Kościuszki wzniósł Trzeci Zakon, umieszczono na niej napis "Nadziejo nasza witaj!". Druga na Nowym Rynku wybudował Magistrat, miała kształt dwóch stylowych obelisków. Kolejna na skrzyżowaniu ulicy 3-Maja i Żabiej, przygotowała straż ogniowa. Wmontowano w nią narzędzia strażackie. Czwarta na styku 3-Maja i Starego Rynku wystawili robotnicy chrześcijańscy, umieszczając w niej napis: "Witaj Królowo Korony Polskiej". Natomiast bramę piata przygotowali wioślarze przy ul. Świętojańskiej. Brama szósta była przy wejściu na cmentarz przy farze.

    Po dojściu do celu ustawiono obraz na ołtarzu znajdującym się na podeście przed świątynia. I rozpoczęto śpiew Litanii do Matki Bożej. Duchowieństwo śpiewało wezwania, a lud odpowiadał: "Módl się za nami". Po Litanii Pasterz zaintonował: "Pod Twoja obronę". następnie chór parafialny pod batuta Stańczaka odśpiewał dwie kantaty. 

    Po wykonaniu tych utworów przemówił ks. Stefan Kuliński proboszcz i dziekan w Brześciu. Mówca w podniosłych i pełnych namaszczenia słowach przedstawił grozę położenia w poprzednim roku, cud nad Wisła, a w drugiej części swojego przemówienia napiętnował wady i moralne zboczenia szerokich sfer społecznych.

    Następnie bp Stanisław Zdzitowiecki udzielił pasterskiego błogosławieństwa, po czym sam wspomniał o minionych wydarzeniach, rozwijając temat opieki Matki Bożej nad Polska, kończąc podziękował wszystkim za obecność na uroczystościach. Szczególnie dziękując Antoniemu Postolskiemu, który przyczynił się do uświetnienia tej chwili.

    Ruszyła następnie procesja do fary, której towarzyszył dźwięk orkiestry i śpiew pieśni religijnych. W świątyni Pasterz zaintonował "Te Deum", które zakończyło uroczystości.

IV. Ks. Bolesław Cieślak - długoletni proboszcz parafii

    Urodził się 21.01.1936r. z małżonków Mikołaja i Stanisławy ze Stołowskich w miejscowości Wola Sosnowa, parafia Zgłowiączka na Kujawach. Był czwartym dzieckiem spośród pięcioro rodzeństwa. Dzieciństwo przeżył w czasie okupacji niemieckiej. Po wojnie uczęszczał do szkoły powszechnej (podstawowej) w Zgłowiączce.

    Po jej ukończeniu w roku 1949 wstąpił do Niższego Seminarium Duchownego we Włocławku. Po maturze w roku 1953 rozpoczął studia w Wyższym Seminarium Duchownym we Włocławku. Po 5 latach studiów filozoficzno-teologicznych, jeszcze przed świeceniami kapłańskimi, skierowany został na studia z zakresu prawa kanonicznego na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. W ciągu pierwszego roku studiów przyjął kolejno wyższe święcenia (subdiakonat i diakonat).

    W niedzielę przewodnia - 5.04.1959 przyjął w katedrze włocławskiej z rak biskupa Antoniego Pawłowskiego świecenia kapłańskie. Studia uniwersyteckie uwieńczone zostały stopniem magistra w roku 1961, a w roku 1966 stopniem doktora prawa kanonicznego.

    W dniu 1.08.1961 został mianowany notariuszem Kurii Diecezjalnej i zarazem kapelanem biskupa Antoniego Pawłowskiego. Tę funkcję pełnił do tragicznej śmierci biskupa we wrześniu 1968 roku. Następca biskupa Pawłowskiego, biskup Jan Zaręba mianował go Kanclerzem Kurii Diecezjalnej, a po kilku latach Wikariuszem Generalnym. Pełnił także wiele innych funkcji w administracji diecezjalnej, zarówno w radach, jak i komisjach kurialnych.

    W roku 1971 został wykładowca prawa kanonicznego w miejscowym Seminarium Duchownym. Natomiast w roku 1975 został proboszczem parafii św. Jana we Włocławku. Został też odznaczony godnością kapelana papieskiego (tytuł prałata) oraz włączony jako kanonik w poczet członków Kapituły Katedralnej. Po śmierci biskupa Jana Zaręby w roku 1986 zakończył pracę w Kurii Diecezjalnej, w WSD wykłady zakończył w roku 2003.

    W okresie 36 lat pracy w parafii św. Jana podjął następujące prace: przystosował prezbiterium do wymogów reformy soborowej, częściowo odnowił polichromie i wykonał kolejne, odnowił wyposażenie świątyni. Pokrył wieżę świątyni miedziana blacha. Wybudował drugi budynek plebanijny, gdzie miejsce znalazły salki katechetyczne i kancelaria, uporządkował otoczenie świątyni i plebanii. W ostatnich latach swojej posługi proboszczowskiej wymienił dach na kościele i podjął kolejne działania nad upiększeniem świątyni. 

    W dniu 5.04.2009 obchodził wśród swoich parafian Złoty Jubileusz Kapłaństwa. Z końcem stycznia 2011 przeszedł na emeryturę z zamieszkaniem na plebanii przy parafii św. Jana we Włocławku.

Zmarł w dniu 19 sierpnia 2014.